Ontwikkelingswerk in Nederland wordt vaak gezien als een éénrichtingsverkeer vanuit Nederland naar dorpsgemeenschappen ver weg. Dat het omgekeerde mogelijk is, bewijzen ze in West-Brabant. Daar is een pilot gestart waarbij het ‘peer-support’ systeem van Red een Kind in Rwanda wordt ingezet voor thuisloze jongeren in Nederland.

Het principe van peer support is eenvoudig: wederkerige steun tussen mensen die in dezelfde situatie verkeren en iets vergelijkbaars hebben meegemaakt. In de wetenschappelijke literatuur is er veel ondersteuning voor de effectiviteit van peer support. In Oost- en Zuidelijk Afrika en India wordt peer support op grote schaal toegepast, specifiek door mensen in gemarginaliseerde sociaaleconomische posities. In de internationale literatuur worden programma’s met deze vorm van peer support, aangeduid als “Self-Help Group Programs”. In deze groepen gaan mensen met een lage sociaal-economische status in groepen werken aan hun veerkracht. Een groep komt wekelijks bij elkaar en de groepsleden ondersteunen elkaar bij het ontwikkelen, delen en benutten van hun talenten. Ook volgen ze gezamenlijk trainingen en sparen ze collectief, waarbij elk groepslid wekelijks een klein bedrag inlegt. De groepen managen zichzelf en worden ondersteund door professionals die op de achtergrond faciliteren. In de context van Afrika en India zijn dit veelal professionals die werkzaam zijn bij ontwikkelingsorganisaties en vrijwilligers die worden gecoacht door deze organisaties. Groepen worden gefaciliteerd in zowel proces (groepsvorming, ondersteuning groepsproces tijdens groepsbijeenkomsten) als inhoud (inhoudelijke trainingen op geleide van de behoefte van de groep).

Red een Kind werkt met dergelijke groepen in verschillende landen in Afrika en in India en behaalt daarmee hele goede resultaten. Onder andere in het ontwikkelen van ‘sociaal kapitaal’. Werken met zelfhulpgroepen levert de deelnemers een hechte groep op van mensen die ze vertrouwen en met wie ze hun situatie kunnen delen. Hierdoor gaan mensen in zichzelf geloven en komen ze uit een sociaal isolement. Ook helpt het om samen te sparen om zo geld te hebben om kleine investeringen te doen die hen ook uit armoede kunnen helpen.

Een Expertiseteam van de GGD West-Brabant is naar Rwanda geweest om deze manier van mensen op weg helpen van dichtbij te leren kennen, en te kijken of deze goed zou kunnen werken in de Nederlandse context. Na onderzoek is gekozen om te gaan werken met thuisloze jongeren. Omdat jongeren vaak meerdere problemen hebben op psychosociaal en sociaal-economische gebied. Daarnaast vinden jongeren de aansluiting met de huidige zorg niet altijd makkelijk. Ten derde zou support van jongeren die hetzelfde doormaken en het aanspreken van jongeren op talenten kunnen helpen zodat ze zelf hun problemen aanpakken.

In Rwanda, werd het expertiseteam overtuigd door de kracht van de aanpak van Red een Kind. Aan de reis namen ook Nederlandse jongeren deel die zelf zagen hoe jongeren in een andere cultuur omgaan met de uitdagingen die ze hebben. Daarna ging het expertise team in Nederland verder met het maken van een vertaalslag van de aanpak van de Rwandese context naar de Brabantse.

De kernelementen van de aanpak werden ook de bouwstenen voor de aanpak in Nederland:

  • Een groepsgewijze aanpak: groepsleden helpen elkaar, de groep heeft de regie over doelen en proces
  • Kennisoverdracht en talentontwikkeling: ontwikkeling gaat samen met kennisoverdracht, talentontwikkeling en het opdoen van vaardigheden
  • Samenwerking in de lokale context: de groepen zijn niet geïsoleerd, maar functioneren in een maatschappelijke context en hebben te maken met de verschillende systemen binnen deze context (wonen, onderwijs, werk en inkomen, zorg). Samenwerking met stakeholders in de lokale context, ook op politiek niveau, is dus noodzakelijk.

Op basis hiervan zijn verschillende modules ontwikkeld waarbij jongerenwerkers en jongeren zelf zijn getraind om groepen met jongeren te coachen. Ook is er gekeken naar vergelijkbare initiatieven in Schotland en Rotterdam, waar ook succesvol met zelfhulpgroepen wordt gewerkt. Zo werd een aanpak ontwikkeld die nu kan worden gestart met geïnteresseerde jongeren om te zien of de aanpak in praktijk ook net zo succesvol kan zijn als in Rwanda!

Op verschillende manieren (een studiereis, werksessies, oefensessies, uitwisseling) werd alle aanwezige kennis verzameld en geïntegreerd in een globaal implementatieplan. Jongeren zijn vanaf het begin betrokken bij het proces, en de reis naar Afrika heeft voor een stuk gezamenlijkheid en gelijkheid gezorgd binnen het expertiseteam. Het proces zelf weerspiegelt op deze manier ook iets van hoe er gewerkt kan worden met thuisloze jongeren en hoe hun talenten en mogelijkheden kunnen worden benut. 

Dit artikel is een bewerking van het artikel: Rots, C. and Jongeneel, M., 2018. Leren van Afrika: ontwikkeling van een peer supportprogramma voor en door thuisloze jongeren. Journal of Social Intervention: Theory and Practice, 27(7), pp.19–27.

Koningin Máxima ging in gesprek met een van de ex-zwerfjongeren die deelneemt aan de pilot van GGD West-Brabant. Lees hier het artikel daarover. 


Terug naar overzicht